I. YAPAY ZEKANIN HUKUKİ NİTELİĞİ
Hayatımıza yeni yeni girmeye başlayan ve gelecekte kullanım alanlarını arttıracağına kesin gözle bakılan yapay zekanın, güncel durumda hukuki niteliği ve tanımı tartışmalıdır. Bu durumun bir sonucu olarak yapay zekanın sorumluluk rejimi henüz net olarak belirlenmemiştir. Avrupa Parlamentosu tarafından çalışmaları devam eden yapay zeka yasası bu eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır.
Yapay zekanın kişiliğine ilişkin önerilerin başında, Avrupa Parlamentosu tarafından ileri sürülen elektronik kişilik görüşü gelmektedir. Yapay zekanın elektronik ve otonom yapıları sebebiyle gelecekte insan gibi olabileceği ve gerçek kişi dışında bir kişiliğe sahip olması gerektiği düşüncesi kabul görmektedir. Bu minvalde Avrupa Parlamentosu yayınladığı öneri raporunda; Uzun vadede yapay zekanın bir eşya olarak kabul edilemeyeceği, hak sahibi olmak yükümlülük altına girmek gibi kişiliği haiz özellikler barındıracağını ileri sürmüştür7.
Yapay zekanın kişiliğine ilişkin diğer bir öneri tüzel kişilik görüşüdür. Bu görüş esasında yapay zekanın, tüzel kişiler gibi gerçek kişiler haricinde bir kişiliğe sahip olması nedeniyle onlara benzediği yaklaşımına dayanmaktadır8. Dolayısıyla bu yaklaşıma göre, yapay zeka da tüzel kişilik içinde değerlendirilmelidir.
Doktrinde yapay zekaya sui generis bir kişilik tanınması yaklaşımı baskın olsa da, farklı bir bakış açısı olarak, yapay zekaya kişilik tanınmaması gerektiğini savunan görüşler de bulunmaktadır. Bu yaklaşımlar genellikle yapay zekanın bir eşya olduğu, insanların günlük hayatını kolaylaştırmak için üretilen bir makineden fazlası olmadığı hatta gelecekte hiçbir zaman insan gibi olamayacağı düşüncesine dayanmaktadır9. Dolayısıyla bu görüş çerçevesinde yapay zekaya bir kişilik atfedilmesi gereksizdir.
II. YAPAY ZEKANIN ZARAR SORUMLULUĞU
1. Bir ürün olarak yapay zeka
Yapay zekanın herhangi bir kişiliğe sahip olmadığı yani bir hizmet veya ürün olarak değerlendirildiği görüşler kabul edilir ise, yapay zekanın doğrudan sorumluluğundan bahsedilemeyecektir. Avrupa Parlamentosunun da tavsiye raporunda belirttiği üzere, mevcut yasal düzenlemeler yapay zekanın değil; ancak üreticisi, operatörü, mal sahibi veya kullanıcısının sorumluluğuna imkan vermektedir10. Doktrinde de yapay zekanın tamamen otonom olması ve kendi davranışlarını idrak edebilecek kapasitede olması halinde sorumluluğunun gündeme gelebileceği görüşü ileri sürülmektedir11. Yapay zekanın ürün olarak değerlendirildiği görüş çerçevesinde, Türk hukuku özelinde ele aldığımızda, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu; Ürün sorumluluğu tazminatı başlıklı 6. Madde, 1. fıkrası: “…(1) Ürünün, bir kişiye veya bir mala zarar vermesi halinde, bu ürünün imalatçısı veya ithalatçısı zararı gidermekle yükümlüdür..”
Şeklinde olup, bu hüküm gereğince piyasaya sunulan ürünün hatalı olması ve zarara yol açması halinde üreticinin veya ithalatçının sorumluluğu gündeme gelmektedir. Yani ilgili düzenleme uyarınca üreticinin, sözleşmesel ve haksız fiil sorumluluğuna dayanarak Türk Borçlar Kanunun ilgili hükümlerince sorumluluğuna gidilebilir. Günümüzde yapay zekaya ilişkin olaylarda, dünya genelindeki sorumluluk yaklaşımı da ülkemizdekine benzemektedir. Amerika Birleşik Devletlerinde ve Çin’de yakın zamanda hayata geçirilen, otonom araçlarla ilgili kazalarda sürücüden ziyade, üreticinin sorumluluğu gündeme gelmektedir12.
Bir görüşe göre, yapay zekadan doğan zararlardan sorumluluk için kusursuz sorumluluk rejimi uygulanması faydalı olabilir13 . Örnek vermek gerekirse, üreticinin yapay zekanın fiillerinden kusuru bulunmasa dahi sorumlu olması; (TBK.65) hakkaniyet sorumluluğu veya (TBK.70) tehlike sorumluluğu hükümleri kıyasen uygulanarak mümkün olabilecektir. Bu sorumluluk rejiminin kabul edilmesi halinde zarar görenin, sadece zararını ve zarar ile yapay zeka sistemi arasındaki nedensellik bağını ispat etmesi yeterli olacaktır.
Kusursuz sorumluluk rejimini bir tarafa bırakırsak, yapay zekanın zararları temel sorumluluk rejimi olarak haksız fiil hükümleri çerçevesinde de tazmin edilebilir. Bu durumda zarar görenin haksız fiil şartlarını ispat etmesi halinde üreticinin sorumluluğu doğacaktır.
2. Bir kişi olarak yapay zeka
Avrupa parlamentosu tavsiye raporunda yapılan değerlendirmelere göre, mevcut düzenlemelerle yapay zekanın kendi fillerinden sorumlu tutulması mümkün görünmemektedir14. Fakat yakın gelecekte kendi değişik deneyimlerinden öğrenen ve çevresiyle benzersiz şekilde etkileşime giren özelliklere sahip robotların olması olasıdır. Bu tespitin sonucu olarak Parlamentoda, mevcut normların yetersiz olduğu ve teknolojik gelişmelere uygun yeni kurallar gerektiği vurgulanmıştır.
Yukarıda açıkladığımız ihtiyaçlar doğrultusunda Avrupa Parlementosu tarafından elektronik kişilik adı altında özel bir yasal statü oluşturarak yapay zekanın sorumluluk rejiminin oluşturulması planlanmıştır. Bu çerçevede, özerk robotlar tarafından verilen zararın sorumluluğunu paylaşmadaki karmaşıklığı gidermek için, araçlar için kullanılan trafik sigortası gibi robotlar için de tüm potansiyel sorumlulukları kapsayan bir sigorta sistemi kurulabilir15. Uzun vadede, sofistike otonom robotların, aldıkları özerk kararlarla verdikleri zararlardan sorumlu olacakları bir elektronik kişilik statüsü kullanılabilir16.
9 Kara Kılıçarslan S. YAPAY ZEKANIN HUKUKİ STATÜSÜ VE HUKUKİ KİŞİLİĞİ ÜZERİNE TARTIŞMALAR. YBHD. 2019; (2): 363-389.
10 European Parliament resolution of 16 February 2017 with recommendations to the Commission on Civil Law Rules on Robotics (2015/2103(INL)), s.5
11 SARI Onur, Yapay Zekanın Sebep Olduğu Zararlardan Doğan Sorumluluk, TBB Barosu 2020 Sayı: 147, 2019, s. 259
