Rekabet Hukukunda Hakim Durumun S\u00f6zle\u015fme Yapmay\u0131 Reddetme Yoluyla K\u00f6t\u00fcye Kullan\u0131lmas\u0131
\nI. G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Rekabet Hukuku uygulamas\u0131nda, esas olarak, h\u00e2kim durumda olsun ya da olmas\u0131n t\u00fcm te\u015febb\u00fcslerin i\u015f yapacaklar\u0131 te\u015febb\u00fcsleri \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me ve m\u00fclkiyetlerinde bulunan varl\u0131klar \u00fczerinde \u00f6zg\u00fcrce tasarruf edebilme haklar\u0131n\u0131n oldu\u011fu kabul edilmektedir. Bununla birlikte istisnai baz\u0131 durumlarda h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcslerin s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmeleri rekabeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir davran\u0131\u015f olarak de\u011ferlendirilebilmekte ve h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcse Rekabet Hukuku \u00e7er\u00e7evesinde s\u00f6zle\u015fme yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilebilmektedir. Nitekim bu husus Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu\u2019nun 25.09.2013 Tarihli, E. 2012\/1927 K. 2013\/1406 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131\u2019nda \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r;<\/p>\n
\u201c\u00d6zel hukuk ili\u015fkilerini d\u00fczenleyen kanunlarda s\u00f6zle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kural, s\u00f6zle\u015fme yapma mecburiyeti istisnai niteliktedir. S\u00f6zle\u015fme yapma mecburiyeti, ancak kanunla \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir. \u00d6rne\u011fin; zorunlu ge\u00e7it ve zorunlu kaynak haklar\u0131nda belirli \u015fartlar\u0131n bulunmas\u0131 halinde ta\u015f\u0131nmaz maliki, kom\u015fusuyla bir irtifak s\u00f6zle\u015fmesi yapmak zorundad\u0131r. Malik s\u00f6zle\u015fmeyi yapmazsa, a\u00e7\u0131lacak dava \u00fczerine h\u00e2kimin verece\u011fi karar ile s\u00f6zle\u015fmenin kurulmas\u0131 sa\u011flanabilir\u2026<\/p>\n
Fiili tekel durumunda bulunan \u00f6zel ki\u015filerden bir eczac\u0131, hekim, f\u0131r\u0131nc\u0131 veya lokantac\u0131n\u0131n sahip olduklar\u0131 mallarla, arz edecekleri hizmet y\u00f6n\u00fcnden, s\u00f6zle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde bir s\u00f6zle\u015fme yapma zorunlulu\u011fu bulunmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Ancak bu gibi ki\u015filerin hakl\u0131 bir sebebe dayanmadan s\u00f6zle\u015fme yapmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131, hukuka ve bilhassa ahl\u00e2ka, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na ya da hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 kural\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmesi halinde s\u00f6zle\u015fme yapmak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6z konusu olur\u2026\u201d<\/p>\n
H\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak kabul edilen \u201cs\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme eylemi\u201d 4054 Say\u0131l\u0131 Rekabetin Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019 (\u201cKanun\u201d) da a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmemi\u015f olup, 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cH\u00e2kim Durumdaki Te\u015febb\u00fcslerin D\u0131\u015flay\u0131c\u0131 K\u00f6t\u00fcye Kullanma Niteli\u011findeki Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n De\u011ferlendirilmesine \u0130li\u015fkin K\u0131lavuz\u201d (\u201cK\u0131lavuz\u201d) da incelenmektedir. Bu makalemizde bir i\u015fletme taraf\u0131ndan sahip olunan unsurun sat\u0131\u015f\u0131ndan veya kullan\u0131m\u0131ndan imtina edilmesinin hangi \u015fartlar alt\u0131nda h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak nitelendirilece\u011fi \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n
II. S\u00d6ZLE\u015eME YAPMAYI REDDETME<\/p>\n
Kanun\u2019un 6. maddesi ile; \u201cBir veya birden fazla te\u015febb\u00fcs\u00fcn \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn\u00fcnde ya da bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bir mal veya hizmet piyasas\u0131ndaki h\u00e2kim durumunu tek ba\u015f\u0131na yahut ba\u015fkalar\u0131 ile yapaca\u011f\u0131 anla\u015fmalar ya da birlikte davran\u0131\u015flar ile k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 ve yasakt\u0131r.\u201d d\u00fczenlemesi getirilmi\u015f olup maddenin devam\u0131nda k\u00f6t\u00fcye kullanma hallerine yer verilmektedir. \u0130lgili maddede hangi durumlar\u0131n h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak kabul edildi\u011fi tahdidi olarak de\u011fil \u00f6rnekleme yolu ile say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
K\u0131lavuz\u2019da s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme kavram\u0131 ise bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn \u00fcretti\u011fi mal ya da hizmetler ile sahibi oldu\u011fu maddi ya da gayri maddi i\u015fletme unsurlar\u0131n\u0131 di\u011fer te\u015febb\u00fcslere sa\u011flamamas\u0131 ya da bunlar\u0131n di\u011fer te\u015febb\u00fcsler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak izin vermemesi \u015feklinde ifade edilmektedir. H\u00e2kim durumun s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme yoluyla k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilebilmesi i\u00e7in ise, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddeden te\u015febb\u00fcs\u00fcn her \u015feyden \u00f6nce ilgili pazarda h\u00e2kim durumda olmas\u0131 ve ard\u0131ndan bu h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 gerekir. Bu husus, Rekabet Kurulu\u2019nun 16.11.2016 Tarihli, K. 16-39\/654-293 Say\u0131l\u0131 karar\u0131nda da \u201c4054 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 6. maddesinin lafz\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, T\u00fcrk rekabet hukukunda h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak nitelenebilecek bir ihlalin varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in iki ko\u015fulun bir arada sa\u011flanmas\u0131 gerekmektedir. Bunlardan birincisi, h\u00e2kim durumdaki bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, \u0130kincisi ise h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcs taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylemin k\u00f6t\u00fcye kullanma niteli\u011fini ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r.\u201d ifadeleriyle belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Ancak Rekabet Kurulu\u2019nun 09.02.2011 Tarihli, K. 11-08\/153-50 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131nda bir mal\u0131 al\u0131p herhangi bir katma de\u011fer eklemeksizin satmak isteyen yeniden sat\u0131c\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmas\u0131 durumunda; s\u00f6zle\u015fme yapma veya mal vermeyi reddetmenin h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde tespitte bulunulmakta olup ayr\u0131ca s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmenin ihlal olarak kabul edilebilmesi i\u00e7in te\u015febb\u00fcs\u00fcn niyetinin de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir;<\/p>\n
\u201cMal vermeyi reddetme eyleminin rekabet hukuku kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in birtak\u0131m \u015fartlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 gerekmektedir. 18.3.2010 tarihli, 10-24\/330-118 say\u0131l\u0131 ve 8.4.2010 tarihli, 10-29\/446-169 say\u0131l\u0131 Kurul kararlar\u0131nda da tespit edildi\u011fi \u00fczere mal\u0131 al\u0131p tekrar (herhangi bir katma de\u011fer eklemeksizin) satmak isteyen yeniden sat\u0131c\u0131 s\u00f6z konusu ise, mal vermeyi reddetme eylemi rekabet hukuku kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmemektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede ba\u015fvuru konusu iddialar mal vermenin reddi olarak de\u011ferlendirilememekte ve 4054 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 6. maddesini ihlal eder nitelik ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra anla\u015fma yapmay\u0131 reddetme eyleminin bir ihlal niteli\u011fi ta\u015f\u0131yabilmesi i\u00e7in te\u015febb\u00fcss\u00fcn bu y\u00f6ndeki g\u00fcd\u00fcs\u00fc\/niyeti dikkate al\u0131nan bir k\u0131stast\u0131r.\u201d<\/p>\n
A. H\u00c2K\u0130M DURUMDA BULUNMA<\/p>\n
H\u00e2kim durum kavram\u0131, Kanun\u2019un 3. maddesinde; \u201cBelirli bir piyasadaki bir veya birden fazla te\u015febb\u00fcs\u00fcn, rakipleri ve m\u00fc\u015fterilerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket ederek fiyat, arz, \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m miktar\u0131 gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme g\u00fcc\u00fc\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. H\u00e2kim durum de\u011ferlendirmesinin ilk ad\u0131m\u0131 ilgili pazar\u0131n tespiti olmakla birlikte ilgili pazar\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131nda ilk olarak ihlal iddialar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan hizmetler ile bunlara ikame te\u015fkil edebilecek hizmetlerin unsurlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konulmas\u0131 gerekmektedir. Te\u015febb\u00fcslerin k\u00f6t\u00fcye kullanma niteli\u011findeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilirken K\u0131lavuz\u2019a g\u00f6re te\u015febb\u00fcs\u00fcn rekabet\u00e7i bask\u0131lardan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ms\u0131z davranabildi\u011finin tespiti i\u00e7in;<\/p>\n
\u0130ncelenen te\u015febb\u00fcs\u00fcn ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu,
\nPazara giri\u015f ve pazarda b\u00fcy\u00fcme engelleri,
\nAl\u0131c\u0131lar\u0131n pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc
\nunsurlar\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmektedir2. Rekabet Kurulu taraf\u0131ndan bir firman\u0131n h\u00e2kim durumda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelenirken ayr\u0131ca firman\u0131n ekonomik g\u00fcc\u00fc, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, pazar pay\u0131, ilgili \u00fcr\u00fcn ve co\u011frafi pazarlar gibi belirli k\u0131staslara dikkat edilmektedir. Bu halde; firman\u0131n pazarda tek ba\u015f\u0131na, rakiplerinden ve m\u00fc\u015fterilerinden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde temel ekonomik parametreleri belirleme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, bir ba\u015fka deyi\u015fle h\u00e2kim durumda olmas\u0131 ihtimalinin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmektedir. Rekabet Kurulu\u2019nun baz\u0131 kararlar\u0131nda s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme eyleminde bulunan te\u015febb\u00fcs ilgili pazarda h\u00e2kim durumda olmasa dahi s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetti\u011fi te\u015febb\u00fcs ile aralar\u0131nda \u201cekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k\u201d bulundu\u011fu gerek\u00e7esiyle, h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tespitlerde bulunabilmekte olup bu husus Rekabet Kurumu\u2019nun 21.12.2000 Tarihli, K. 00-50\/536-298 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131nda \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r;<\/p>\n
\u201cDi\u011fer taraftan bir sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n, bulundu\u011fu piyasan\u0131n tamam\u0131nda hakim durumda olmasa bile m\u00fc\u015fterisi konumundaki te\u015feb\u00fcslerin kendisine farkl\u0131 sebeplerle ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131ndan kaynaklanan ve rekabet hukuku literat\u00fcr\u00fcnde ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olarak bahsedilen durumda yine mal vermeyi reddetmesi, ba\u015fka bir k\u00f6t\u00fcye kulanma \u015fekli olarak de\u011ferlendirilebilmektedir. Ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde ise, \u00f6ncelikle m\u00fc\u015fterinin ba\u015fka temin kaynaklar\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi gerekmektedir. E\u011fer yeterli temin kaynaklar\u0131 yoksa ve sa\u011flay\u0131c\u0131dan elde edemedi\u011fi bu mal sebebiyle ekonomik olarak ba\u011f\u0131ml\u0131 olan firman\u0131n rekabet g\u00fcc\u00fcnde s\u00fcrekli ve \u00f6nemli dezavantajlara neden oluyorsa, sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n hakim durumda olmasa bile mal tedari\u011fini kesmesi rekabet hukukunda yasak olabilmektedir.Bu hususlar \u00f6zellikle bayilerin tedarik\u00e7ilerine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131nda ve imaj \u00fcr\u00fcnler satmak durumunda olan m\u00fc\u015fterilerin bu imaj \u00fcr\u00fcnleri \u00fcreten firmalara olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
B. K\u00d6T\u00dcYE KULLANMA<\/p>\n
Kanun\u2019un 6. maddesi kapsam\u0131nda incelenen bir davran\u0131\u015f\u0131n ihlal te\u015fkil edebilmesi i\u00e7in davran\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren te\u015febb\u00fcs\u00fcn h\u00e2kim durumda olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, s\u00f6z konusu davran\u0131\u015f\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullanma niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekmektedir. S\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme, mal, hizmet ya da unsura ili\u015fkin mevcut bir s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkisinin kesilmesi \u015feklinde olabilece\u011fi gibi, potansiyel m\u00fc\u015fterilerin s\u00f6zle\u015fme taleplerinin reddedilmesi \u015feklinde de olabilmektedir. Reddetme eylemi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6rnekler Rekabet Kurulu\u2019nun 09.06.2016 Tarihli, K. 16-20\/326-146 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 ile \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r;<\/p>\n
\u201cK\u0131lavuz\u2019da, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmenin, h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcs\u00fcn, kendisine y\u00f6neltilen s\u00f6zle\u015fme yapma talebini herhangi bir sebep g\u00f6stermeksizin reddetmesi halindeki gibi do\u011frudan reddetme ya da makul olmayan ertelemeler, \u00fcr\u00fcn arz\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ve makul olmayan \u015fartlar ileri s\u00fcr\u00fclmesi gibi davran\u0131\u015flar yoluyla dolayl\u0131 reddetme \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi ifade edilmektedir. Ayr\u0131ca, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n, alt pazarda h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcsle rekabet halinde olan te\u015febb\u00fcslere y\u00f6nelik olabilece\u011fi gibi kendisiyle rekabet i\u00e7erisinde bulunmayan m\u00fc\u015fterilerine y\u00f6nelik de olabilece\u011fi belirtilmektedir.\u201d<\/p>\n
K\u0131lavuz\u2019a g\u00f6re, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme iddialar\u0131 de\u011ferlendirilirken ihlalin tespiti i\u00e7in \u00fc\u00e7 ko\u015fulun birlikte varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 aranmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede;<\/p>\n
Reddetme, alt pazarda rekabet etmek i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir \u00fcr\u00fcne ya da hizmete ili\u015fkin olmal\u0131,
\nReddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kald\u0131rmas\u0131 muhtemel olmal\u0131,
\nReddetmenin t\u00fcketici zarar\u0131na yol a\u00e7mas\u0131 muhtemel olmal\u0131d\u0131r.
\n1.VAZGE\u00c7\u0130LMEZL\u0130K KO\u015eULU<\/p>\n
Vazge\u00e7ilmezlik ko\u015fulu de\u011ferlendirilirken dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken hususlar Rekabet Kurulu\u2019nun 01.09.2015 Tarihli, K. 15-34\/502-155 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 ile \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r;<\/p>\n
\u201cBununla birlikte vazge\u00e7ilmezlik ko\u015fulu kapsam\u0131nda, reddetmeye konu unsur alt pazarda etkin bir \u015fekilde rekabet edebilmek i\u00e7in nesnel olarak gerekli olmal\u0131d\u0131r. Bu durum, reddetmenin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 -en az\u0131ndan uzun vadede- telafi edebilmek i\u00e7in rakiplerin s\u00f6zle\u015fme talebine konu olan unsurun alt pazarda ba\u015fvurabilecekleri mevcut ya da potansiyel bir ikamesinin bulunmamas\u0131 halinde s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. \u0130lgili unsurun mevcut veya potansiyel ikamesinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilirken, h\u00e2kim durumda bulunan te\u015febb\u00fcs\u00fcn rakiplerinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir gelecekte s\u00f6z konusu unsuru etkin bir \u015fekilde tekrar olu\u015fturup olu\u015fturamayacaklar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
Ayr\u0131ca s\u00f6zle\u015fme yapma reddi eylemine konu \u00fcr\u00fcn veya mal\u0131n alternatif bir kaynaktan temin edilebilmesi halinde alternatif kaynak daha elveri\u015fsiz olsa dahi vazge\u00e7ilmezlik ko\u015fulunun sa\u011flanmayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki Rekabet Kurulu\u2019nun 25.10.2018 tarihli, K. 18-40\/644-314 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n
\u201c\u00d6te yandan vazge\u00e7ilmezlik ko\u015fulu ele al\u0131n\u0131rken alternatif unsurlar\u0131n redde konu unsur kadar elveri\u015fli olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususu de\u011ferlendirmenin \u00f6nemli boyutlar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Literat\u00fcr ve kararlarda alternatif bir imk\u00e2n\u0131 kullanma ya da yaratman\u0131n rakipler \u00fczerine ek maliyet getirmesi ve uygunsuzlu\u011fa yol a\u00e7mas\u0131n\u0131n unsurun zorunlulu\u011funu ispatlama i\u00e7in yeterli olmad\u0131\u011f\u0131; zorunlulu\u011funun (essentiality) belirlenmesi i\u00e7in, varl\u0131\u011f\u0131n hem alt (ikincil) pazardaki rekabet i\u00e7in hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem de benzerinin kurulmas\u0131n\u0131n pratikte ve makul olarak imkans\u0131z oldu\u011funun g\u00f6sterilmesinin gerekti\u011fi; rakibin, ilgili unsurun alt pazardaki rekabetin varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in merkezi oldu\u011funu g\u00f6stermek zorunda oldu\u011fu hususlar\u0131na dikkat \u00e7ekilmektedir. Bu ba\u011flamda rekabet hukukunda bu konuyla ilgili var\u0131lan sonu\u00e7, redde konu hizmet ya da \u00fcr\u00fcn alternatif bir kaynaktan temin edilebildi\u011fi s\u00fcrece, alternatif kaynak daha az avantajl\u0131, daha elveri\u015fsiz olsa da vazge\u00e7ilmezlik ko\u015fulunun sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu nedenle redde maruz kalan te\u015febb\u00fcs\u00fcn faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp s\u00fcrd\u00fcremedi\u011finin ortaya konulmas\u0131 da \u00f6nemlidir.\u201d<\/p>\n
Nitekim yaln\u0131zca ula\u015f\u0131m maliyetlerini azaltmak suretiyle daha avantajl\u0131 bir i\u015f modeli kurma gerek\u00e7esinin s\u00f6zle\u015fme yapma zorunlulu\u011fu getirilmesi i\u00e7in aranan standard\u0131 kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki Rekabet Kurulu\u2019nun 06.05.2010 Tarihli, K. 10-34\/541-193 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n
\u201cDosya konusu olayda, mal vermeyi reddetme davalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan nihai \u00f6neme sahip zorunluluk kriterinin sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim \u2026\u2026\u2019\u0131n ba\u015fvuru \u00f6ncesinde de \u2026\u2026. \u00c7imento\u2019dan \u00fcr\u00fcn temin etmedi\u011fi \u2026\u2026 yetkilisince ifade edilmi\u015ftir. Ba\u015fvuru sahibi taraf\u0131ndan ortaya konan ula\u015f\u0131m maliyetlerini azaltmak suretiyle daha avantajl\u0131 bir i\u015f modeli kurabilme gerek\u00e7esi, son derece hassas bir karar olan s\u00f6zle\u015fme yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmesi i\u00e7in gerekli olan hukuki standard\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. \u2026\u2026\u2019\u0131n \u00e7imento ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011fi ve faaliyetlerine devam etti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7imento \u00fcretimi ve sunumunun zorunlu unsur olmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015f ve yap\u0131lan inceleme neticesinde sonu\u00e7 olarak, \u2026\u2026. \u00c7imento\u2019nun h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kullanmak yoluyla 4054 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019u ihlal etmedi\u011fi kanaatine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n
2.ALT PAZARDA REKABET\u0130 ORTADAN KALDIRMA KO\u015eULU<\/p>\n
S\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme eyleminin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kald\u0131rmas\u0131 ko\u015fuluna ili\u015fkin olarak Rekabet Kurulu\u2019nun 19.09.2018 Tarihli, K. 18-33\/550-271 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n
\u201cReddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kald\u0131rmas\u0131 unsurunun de\u011ferlendirilmesi bak\u0131m\u0131ndan ise rekabet hukuku, temel olarak h\u00e2kim durumdaki bir firman\u0131n al\u0131c\u0131s\u0131 konumundaki bir te\u015febb\u00fcs\u00fc d\u0131\u015flamak i\u00e7in bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn belli bir girdiye eri\u015fimini reddetmesi durumuna ve \u00f6zellikle de bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn girdinin gerekli oldu\u011fu ekonomik faaliyet bak\u0131m\u0131ndan h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcs\u00fcn rakibi oldu\u011fu olaylara yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Piyasada rekabet a\u00e7\u0131s\u0131ndan aksakl\u0131k ya\u015fanmas\u0131na yol a\u00e7an y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler getirilmesinin rakiplerin faaliyetlerini zorla\u015ft\u0131rmas\u0131 halinde Kanun\u2019un 6. maddesinin ihlaline yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki Rekabet Kurulu\u2019nun 19.12.2019 Tarihli, K. 19-45\/768-330 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n
\u201cMevcut dosya \u00f6zelinde hastane taraf\u0131ndan an\u0131lan cihaz ile \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok yan sistem i\u00e7in e\u011fitim sertifiklas\u0131 talep edilmesine ra\u011fmen, sertifikan\u0131n yaln\u0131zca \u2026\u2019tan al\u0131nmas\u0131, sistemde rekabet\u00e7i a\u00e7\u0131dan bir aksakl\u0131k ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir\u2026.\u2019\u0131n \u2026 Hastanesi ihalesindeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u2026\u2019in di\u011fer kamu hastaneleri ihalelerine kat\u0131lmak amac\u0131yla \u00d6zel \u2026 Hastanesi\u2019ne sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 hizmeti i\u015f deneyimi olarak g\u00f6stermesinin engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ayr\u0131ca baz\u0131 kamu hastanelerine \u00fcretici olan \u2026 firmas\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131y\u0131 kullanarak lineer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 cihaz\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fan yard\u0131mc\u0131 sistemler i\u00e7in de e\u011fitim sertifikas\u0131 istenmesinin, al\u0131c\u0131ya getirilen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck oldu\u011fu bildirmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u2026.\u2019\u0131n \u2026 marka lineer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 cihaz\u0131na ait bak\u0131m onar\u0131m pazar\u0131ndaki eylemleri bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, te\u015febb\u00fcs\u00fcn bu pazarda rakiplerinin faaliyetlerini sistematik bir \u015fekilde zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve rekabet kar\u015f\u0131t\u0131 piyasa kapamaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kanaatine ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu de\u011ferlendirmeler sonucunda, \u2026 markal\u0131 lineer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar cihaz\u0131na y\u00f6nelik bak\u0131m onar\u0131m pazar\u0131 ile \u2026 marka \u2026 tedavi kontrol sistemlerine ili\u015fkin bak\u0131m onar\u0131m pazar\u0131nda h\u00e2kim durumda oldu\u011fu tespit edilen \u2026\u2019\u0131n inceleme konusu eylemleri ile \u2026 markal\u0131 lineer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar cihaz\u0131na y\u00f6nelik bak\u0131m onar\u0131m pazar\u0131nda rakiplerinin faaliyetlerini zorla\u015ft\u0131rmak suretiyle 4054 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 6. maddesini ihl\u00e2l etti\u011fi kanaatine ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n
3.T\u00dcKET\u0130C\u0130 ZARARINA YOL A\u00c7MA KO\u015eULU<\/p>\n
T\u00fcketicinin zarar\u0131na yol a\u00e7\u0131lmas\u0131 ko\u015fulu Rekabet Kurulu\u2019nun 25.10.2018 Tarihli, K. 18-40\/644-314 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 ile \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r;<\/p>\n
\u201cReddetmenin t\u00fcketici zarar\u0131na yol a\u00e7mas\u0131n\u0131n muhtemel olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi a\u015famas\u0131nda t\u00fcketiciler bak\u0131m\u0131ndan, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmenin ilgili pazardaki olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n, s\u00f6zle\u015fme yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmesinin zaman i\u00e7inde yarataca\u011f\u0131 olumsuz sonu\u00e7lardan daha fazla olup olmayaca\u011f\u0131 \u0130ncelenmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6rne\u011fin, h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcs\u00fcn s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmesi sonucunda rakiplerin yenilik\u00e7i \u00fcr\u00fcn ya da hizmetleri piyasaya s\u00fcrmesinin engellendi\u011fi ve\/veya reddetme davran\u0131\u015f\u0131yla takip eden yeniliklerin \u00f6n\u00fcn\u00fcn t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 hallerde muhtemel t\u00fcketici zarar\u0131ndan bahsedebilmektedir. Bu durum, \u00f6zellikle s\u00f6zle\u015fme yapma talebinde bulunan rakibin h\u00e2kim durumdaki te\u015febb\u00fcs\u00fcn \u00fcretti\u011fi mal ve hizmetler ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayarak potansiyel talebin oldu\u011fu yeni ve daha geli\u015fmi\u015f mal veya hizmetler sunma amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 veya teknolojik geli\u015fmeye katk\u0131da bulunmas\u0131n\u0131n olas\u0131 oldu\u011fu hallerde s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. T\u00fcketici zarar\u0131 ayr\u0131ca fiyat art\u0131\u015f\u0131, \u00fcr\u00fcn kalitesindeki ve yenilik d\u00fczeyindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler, mal ve hizmet \u00e7e\u015fitlili\u011finde azal\u0131\u015flar \u015feklinde de ger\u00e7ekle\u015febilmektedir.\u201d<\/p>\n
4.HAKLI GEREK\u00c7E<\/p>\n
Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u00fc\u00e7 ko\u015fulun birlikte varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kurul taraf\u0131ndan; te\u015febb\u00fcs\u00fcn ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hakl\u0131 gerek\u00e7e iddialar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme yapma talebinde bulunan te\u015febb\u00fcs\u00fcn ticari kredibilitesinin olmamas\u0131, arz\u0131n kapasite s\u0131n\u0131rlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ge\u00e7ici olarak ya da tamamen durdurulmas\u0131, \u00e7e\u015fitli g\u00fcvenlik gerekliliklerinin kar\u015f\u0131lanamamas\u0131 gibi hususlar nesnel gereklilik olarak de\u011ferlendirilebilmektedir.<\/p>\n
C. SONU\u00c7<\/p>\n
Uygulamada s\u0131k s\u0131k, h\u00e2kim durumda bulunan te\u015febb\u00fcs\u00fcn, rakiplerden \u00fcr\u00fcn sa\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek veya \u00fcr\u00fcn da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 bizzat yapmak ya da m\u00fcnhas\u0131r da\u011f\u0131t\u0131m sistemi kurmak i\u00e7in al\u0131c\u0131larla s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. H\u00e2kim durumun mal vermeyi reddetme yoluyla k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 halinin hukuki ba\u011flam\u0131, b\u00fcy\u00fck oranda Rekabet Kurulu kararlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenmi\u015ftir. Nitekim Rekabet Kurulu, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetmenin bir h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 hali oldu\u011funu ve taraflar aras\u0131nda bir \u201cekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k\u201d halinin s\u00f6z konusu olmas\u0131 halinde de, s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme eyleminin h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilece\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
Rekabet Kurulu ayr\u0131ca, hangi s\u00f6zle\u015fme yapmay\u0131 reddetme eylemlerinin \u201ck\u00f6t\u00fcye kullanma\u201d olarak kabul edildi\u011fini tespit etmi\u015f ve zorunlu unsurun, alt pazardaki etkin rekabetin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131n ve t\u00fcketici zararlar\u0131n\u0131n nas\u0131l de\u011ferlendirilece\u011fine ili\u015fkin k\u0131staslar\u0131 belirlemi\u015ftir.<\/p>\n
Son olarak, Rekabet Kurulu, te\u015febb\u00fcsler taraf\u0131ndan sunulan hakl\u0131 gerek\u00e7elerin ne olabilece\u011fini ve nas\u0131l de\u011ferlendirileceklerini de a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rekabet Hukukunda Hakim Durumun S\u00f6zle\u015fme Yapmay\u0131 Reddetme Yoluyla K\u00f6t\u00fcye Kullan\u0131lmas\u0131 I. G\u0130R\u0130\u015e Rekabet Hukuku uygulamas\u0131nda, esas olarak, h\u00e2kim durumda olsun ya da olmas\u0131n t\u00fcm te\u015febb\u00fcslerin i\u015f yapacaklar\u0131 te\u015febb\u00fcsleri \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":26916,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[111],"class_list":["post-9088","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yayinlar","tag-rekabet"],"yoast_head":"\n